Lid worden

Historie

In het NIEUWS- EN ADVERTENTIEBLAD van zaterdag 15 januari 1898 kon men lezen: VIERING VAN HET KRONINGSFEEST in de gemeente Epe. De ondergetekende, burgemeester van Epe, noodigt bij dezen belangstellenden in de viering in deze gemeente van het feest der Kroning Harer Majesteit onzer geëerbiedigde Koningin Wilhelmina der Nederlanden uit, om met hem bijeen te komen tot samenstelling van dorpsfeestcommissies en wel; de ingezetenen van Epe op Dinsdag 11 Januari, des avonds te acht uren in het hotel Essenberg aldaar; SWEERTS DE LANDAS – Epe, 6 januari 1898.

In de krant van Zaterdag 10 September 1898 staat: -6 sept. Heden is alhier een vereeniging opgericht onder den naam van “De Wilhelminavereniging” welke zich ten doel stelt den verjaardag van onze Vorstin in ’t vervolg feestelijk te herdenken, om daardoor hoog te houden de liefde van ’t Nederlandsche volk voor Oranje en een aangenamen geest onder de ingezetenen aan te kweeken. Als bestuur treedt op de commissie welke zich belastte met de regeling der feestelijkheden op 31 Aug. alhier. De feestelijkheden zullen bestaan in schoolfeesten, volksspelen, avondvermakelijkheden als anderzins.

 

Al meer dan 100 jaar zorgen Epenaren voor feestelijkheden rond de verjaardag van onze vorst of vorstin. In de loop der jaren zijn veranderingen doorgevoerd. Zo zijn schoolfeesten vervangen voor vrij toegankelijke kinderspelen en is de optocht al jarenlang hèt moment om richting dorp te trekken. Het concert in de kerk kan zich verheugen op grote belangstelling en ook het vogelschieten is traditie geworden. In 2016 worden ook weer wijzigingen doorgevoerd. De feestavond wordt verplaatst naar de avond voor Koningsdag, en er wordt voor het eerst een darttoernooi georganiseerd. De Wilhelminavereniging staat bol van historie, maar gaat mee met de tijd. Er blijft muziek in zitten!

KONINGSDAG IN EPE
Waarom vieren we eigenlijk koningsdag?

In de jaren direct na de bevrijding in 1945 vierden we geen Koningsdag. We hadden toen immers een koningin: Wilhelmina. Zij was jarig op 31 augustus, en het volk vierde iedere verjaardag vrolijk met haar mee op Koninginnedag. Toen haar dochter Juliana de kroon overnam in 1948, werd het nationale feest verplaatst naar háár verjaardag: 30 april. Jarenlang vierden we Koninginnedag op deze datum. Zelfs toen Juliana’s dochter Beatrix in 1980 de troon besteeg veranderde de datum niet. Want Beatrix is jarig op 31 januari. En feest vieren midden in de winter, da’s niet zo’n goed idee. Op 30 april 2013 werd Willem Alexander koning. Zijn verjaardag is op 27 april en daarom is Koningsdag sinds 2014 een paar dagen eerder dan we 64 jaar lang gewend waren. Overigens hing het voortbestaan van ons Koningshuis ooit aan een zijden draadje en mogen we blij zijn dat we nu nog steeds Koningsdag mogen vieren. Dat verhaal begint bij Koning Willem III, die koning was van 1847 tot 1890. Koning Willem III was aanvankelijk getrouwd met Sophie van Würtemberg en zij hadden samen drie zonen. Natuurlijk een Willem en ook Maurits en Alexander. Sophie stamde van de Russische tsarenfamilie af en daarmee is de band van ons Koningshuis met Rusland verklaard. Helaas: alle drie de zonen van Sophie en Willem III stierven jong, eerder dan hun vader en ook Sophie werd maar 49 jaar oud.

Dat betekende dat Willem als weduwnaar kinderloos achterbleef en géén troonsopvolgers had. Willem III móest dus op aandringen van de Nederlandse regering het Koningshuis in stand houden en zorgen voor een nakomeling die de troon zou kunnen bestijgen. Daarvoor had hij een vrouw nodig. Die echtgenote werd Emma, zij stamde uit het Duitse vorstelijke geslacht “zu Waldeck und Pyrmont”. Emma was 40 jaar jonger dan Willem. Ze trouwden in 1879 (Emma was pas 21) en Emma kreeg op 31 augustus 1880 een dochter: Wilhelmina. De dynastie van de Oranjes leek gered. Wilhelmina werd gekoesterd en opgevoed om de latere Koningin te worden. Willem III overleed in 1890. Wilhelmina kon nog geen
Koningin worden gezien haar leeftijd van nog maar 10 jaar.

Tot 18 jarige leeftijd van Wilhelmina was Emma regentes en Wilhelmina werd op 23 november 1898 geïnaugureerd tot Koningin. En Nederland was er zo blij mee, dat er in dat jaar heel wat lokale Wilhelminaverenigingen zijn opgericht, ook in Epe. Epe viert het vorstelijke feest ieder jaar volop mee – behalve tijdens de oorlog. En of het nou Koninginnedag of Koningsdag heet: het maakt Epe niet uit wiens verjaardag we vieren. Onze Wilhelminavereniging organiseert al ruim 120 jaar met veel plezier de festiviteiten in het dorp. De vereniging werd opgericht in 1898, het jaar dat Wilhelmina koningin werd. In 2023 bestaat onze vereniging dus al 125 jaar.
Hoe ging het vroeger bij de Wilhelminavereniging?
In het archief van de Wilhelminavereniging vond ik de notulen terug van de bestuursvergaderingen sinds 1946. Er werd destijds vergaderd op verschillende locaties, bijvoorbeeld in Herberghe ’t Waeghuis in Epe – u weet wel, dat bouwvallige gebouw dat aan de rondweg. Ook in het Hof van Gelre (nu betere bekend als de Stip), het Wapen van Epe, de Posthoorn, Kromdijk en Stern kwam de vereniging bij elkaar. Zo werd bijna de hele Eper horeca vereerd met bijeenkomsten van bestuur en leden van de Wilhelminavereniging. Dat zouden we toch weer moeten invoeren.
Er werd in die tijd wel anders vergaderd dan tegenwoordig. Het is werkelijk indrukwekkend om te lezen dat bij de bestuursvergaderingen en de jaarvergaderingen bijna het hele verenigingsleven uit Epe vertegenwoordigd was. Op de presentielijst staan onder andere de accordeonvereniging, diverse buurtverenigingen, de evangelische zangvereniging, toneelvereniging ‘de Heikneuters’, de jonge meisjesvereniging ‘Bidt en Werkt’, de winkeliersvereniging en ga zo maar door. Ze speelden allemaal een rol bij de viering van Koninginnedag en waren dus betrokken bij de ontwikkeling van de plannen. Wat een saamhorigheid in die naoorlogse periode. Burgemeester Diepenhorst was toen voorzitter en uit de notulen blijkt ook dat hij zeer ingenomen was met de grote opkomst.
Over de notulen gesproken: ook die werden destijds wel iets anders bijgehouden dan we dat nu gewend zijn. Er is een keurig handgeschreven schrift, waarin het verloop van de vergadering is opgeschreven. Die handgeschreven notulen zijn er tot en met 1964. Daarna werd overgeschakeld op de typemachine. Na afloop van de vergadering konden zulke handgeschreven notulen natuurlijk niet op de mail gezet worden, zoals we nu doen. Daarom las de secretaris destijds bij elke nieuwe vergadering de notulen voor van de vorige vergadering. Pas dan konden ze worden aangenomen.
De naoorlogse periode was trouwens nog niet zo gemakkelijk, zo blijkt uit de verslagen. Aan heel veel dingen was chronisch gebrek. Het idee om in november 1946 etalageverlichting bij de winkeliers aan te zetten lijkt moeilijk haalbaar. Er was zelfs een verlichtingsverbod, want de stroomvoorziening was nog niet zo goed op gang gekomen. Er moest bij de toenmalige P.G.E.M (ja, wie kent ze nog?) dispensatie worden gevraagd om enkele uurtjes etalageverlichting aan te mogen houden.
Welke festiviteiten waren er toen?

Een dag of twee voordat de echte Koninginnedag-feestelijkheden losgingen, begon de Wilhelminavereniging met een officiële receptie, af te nemen door het bestuur. Daarna werd eerst de straatversiering bij verlichting gekeurd. Ook werden er herdenkingsdiensten gehouden in de kerken in Epe.
De viering van Koninginnedag zelf (die toen zelfs twee dagen duurde) begon met klokgelui, vlagvertoon en de uitreiking van een proclamatie door de burgemeester aan herauten te paard. Die herauten maakten deze proclamaties vervolgens mondeling bekend aan de burgerij. De klokken waren dan even stil, maar na de afkondigingen werd er weer vrolijk doorgeluid. De burgemeester hield een toespraak op het marktplein en de schoolkinderen maakten zich gereed voor de kinderzang, waarna het Wilhelmus wordt gespeeld door – wie anders dan – onze eigen Koninklijke Harmonie.Vervolgens werd de tocht naar het feestterrein ingezet (op de Platvoet, wie kent die nog?). Daar waren allerlei activiteiten voor jong en oud. Van ringsteken te paard en wielerwedstrijden in de middag, tot een openluchttoneel in de avond. De volgende dag waren er concerten door de Harmonie en de zangverenigingen, een allegorische optocht, vogel schieten, touw-trekkampioenschappen en tot slot natuurlijk vuurwerk. Een vuurwerk kostte destijds al 400 gulden en werd gesponsord. Wat een feestelijkheden! Hierna zie je enkele teruggevonden publicaties van de programma’s uit 1954 zoals ze in de lokale krant werden opgenomen.

Er werden dus in die tijd zelfs officiële ‘street races’ met auto’s, bromfietsen en motoren gehouden! Het rondje ging over de Parkweg, Dwarsweg en Sint Anthonieweg. Langs het parcours stonden een hoop toeschouwers. Hoe het met de veiligheid was gesteld weet ik niet, maar ik lees nergens over ongelukken. Dat soort activiteiten zou nu absoluut onmogelijk zijn. Ik kan ook nergens achterhalen (want het wordt niet genoemd) of er vergunningen voor de activiteiten moesten worden aangevraagd.
Deze feesten waren echt volksvermaak, waar de hele Eper bevolking op uitliep.
Het jubileum van de Wilhelminavereniging
Ik noemde al eerder het jaar 2023, waarin de Wilhelminavereniging 125 jaar bestaat. Dat jubileum laten we over vier jaar natuurlijk niet ongemerkt voorbij gaan. Ook vorige jubilea werden groots gevierd. Dit artikel vond ik terug over Het 60-jarig bestaan in 1958.

Tekst is geschreven
door: Wim Meenink

“Heel Epe vierde feest!”
Er was een défilé met maar liefst 1.400 kinderen. Wat zou het leuk zijn om dat gevoel van toen weer een beetje terug te krijgen in de Koningsdagvieringen van nu. Desalniettemin: we vieren Koningsdag op eigentijdse wijze. Het is tenslotte de éénentwintigste eeuw. En namens het hele bestuur van de Wilhelminavereniging wensen wij u allemaal een heel plezierige en feestelijke Koningsdag. We zien u graag bij de festiviteiten en onze activiteiten.

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Als je doorgaat met het gebruiken van de website, gaan we er vanuit dat ermee instemt.